QĐND - Chủ Nhật, 06/12/2009

“Trong cái se lạnh của mùa đông Hà Nội, nhưng chúng tôi-những người khuyết tật đều cảm thấy ấm áp bởi tấm lòng của mọi người, khi tới đây chia sẻ với chúng tôi những mất mát cũng như niềm tin trong cuộc đời...” - Đó là lời phát biểu đầy xúc cảm của nhạc sĩ, ca sĩ khiếm thị Hà Chương - một trong 90 chân dung mà nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Á giới thiệu trong triển lãm “Họ đã sống như thế”. Triển lãm đã diễn ra tại Nhà triển lãm 45 Tràng Tiền, Hà Nội nhân kỉ niệm Ngày Quốc tế Người khuyết tật (3-12).

600 bức ảnh trong 90 cuộc đời... Những nụ cười trong triển lãm.90 chân dung ứng với một bộ ảnh, mỗi bộ ảnh gồm 6-10 tấm ảnh, là một câu chuyện về những con người đã dũng cảm vượt lên nghịch cảnh. Qua từng góc ảnh, người xem có thể nhìn thấy cuộc sống thường nhật bình dị nhất của những người khuyết tật ở mọi lứa tuổi, mọi vùng miền trên khắp cả nước, qua đó soi rọi vào tâm thức người xem sự xúc động, cảm thông sâu sắc với những cuộc đời không dễ bị quật ngã trước số phận.

Cô học trò giỏi văn Nguyễn Bích Lan (Thái Bình) mắc bệnh nan y: Loạn dưỡng cơ tiến triển. Căn bệnh đã khiến toàn bộ cơ bắp của cô bị yếu đi, nhanh chóng dẫn đến sự mất vận động và suy nhược cơ thể trầm trọng. Nằm nhà, Lan dành nhiều thời gian tự học tiếng Anh. Sau nhiều năm miệt mài tự học, Lan mở lớp tiếng Anh tại nhà dạy trẻ trong làng, trong huyện. Rồi Lan chuyển sang dịch sách. Tới nay, Lan đã dịch được 19 cuốn, trong đó có những cuốn nổi tiếng như Triệu phú khu ổ chuột, Nghìn khuôn mặt của đêm, Từ sông Nile đến sông Jordan... Ở xứ Mường xa xôi của huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa lắm sông, nhiều suối, sẽ là rất khó khăn với một người khuyết tật như Trịnh Thị Lưu (bị cụt một chân bẩm sinh), nhưng chị vẫn nổi tiếng chăm chỉ với các công việc đồng áng, vượt qua những con rạch sâu để đưa trâu, bò lên núi chăn... Cực nhọc là thế, nhưng Lưu luôn lạc quan, yêu đời và được mọi người yêu qúy. Lưu cũng rất tự hào về bố, bố chị là một cựu chiến binh từng xông pha nhiều chiến trường từ Bắc chí Nam thời chống Mỹ...Khán giả, đặc biệt là giới báo chí xem ảnh mừng, như gặp lại người quen bởi góc này là “Nhà vũ trụ tương lai” (Trần Tôn Trung Sơn) - con trai của một người lính ở Gio Linh (Quảng Trị) bị nhiễm chất độc da cam. Cánh tay trái của Sơn chỉ là một mẩu nhỏ dính vào vai, tay phải dài đến khuỷu và chỉ có hai ngón hoạt động được, nhưng Sơn mơ ước sau này học xong chuyên ngành trí tuệ nhân tạo của MIT (hiện Sơn đang nhận được học bổng của lớp dự bị Đại học Fairmont International Academy, Mỹ), sẽ thi để được làm việc tại Cơ quan Hàng không - vũ trụ Mỹ (NASA). Vũ trụ mênh mông sẽ nối dài những ước mơ cho Sơn như những trang sách của S.W. Hawking mà Sơn vẫn gối đầu giường. Góc kia, là bộ ảnh “Hùng hiệp sĩ” (hiệp sĩ công nghệ thông tin khuyết tật Nguyễn Công Hùng). Góc kia nữa là hình ảnh vận động viên bơi lội Nguyễn Văn Chung (Hà Nội), cụt cả hai chân, tấm lưng trần trẻ trung, cánh tay rộng mở, mạnh mẽ lao xuống làn nước xanh, ở một góc máy khác, đôi tay ấy vươn về phía trước, trên nền trời xanh thẳm. Hay ở bức ảnh anh thương binh Nguyễn Văn Thê (Vĩnh Long) ở trần, đứng trên miệng lò gạch, cùng tung gạch với các đồng nghiệp bằng cánh tay trái, người chụp đứng ngay trong lòng lò gạch để kịp bắt lấy vóc dáng người thương binh trên nền trời xanh và nụ cười tươi tắn… Nhiều nhất trong triển lãm ảnh, có lẽ chính là những nụ cười. Nụ cười lạc quan của hiệp sĩ công nghệ thông tin khiếm thị Khúc Hải Vân (Hà Nội), nụ cười bừng sáng hạnh phúc của đôi uyên ương bị bại liệt chân Phạm Thị Thủy và Nguyễn Văn Út (Thành phố Hồ Chí Minh), nụ cười ấm áp của vợ chồng nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký...Bằng tấm lòng nhân văn Hạnh phúc trong cuộc sống thường ngày của Nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Ký.Những câu chuyện cuộc đời ấy, dường như chưa bao giờ sinh động như thế khi mỗi bức ảnh là khoảnh khắc đầy xúc cảm, ẩn chứa không chỉ nghị lực của nhân vật mà còn là những rung động từ tấm lòng nhân văn của người cầm máy. Mỗi nhân vật hiện diện trong nhiều thời điểm khác nhau: làm việc, vui chơi, bên người thân, phút được tôn vinh…Để thực hiện được triển lãm này, nghệ sĩ Nguyễn Á đã thu thập thông tin về 90 nhân vật khuyết tật điển hình từ các phương tiện truyền thông, cũng như tự lắng nghe và tìm kiếm các nhân vật bình dị khác. Hai năm rong ruổi từ Lào Cai đến Cà Mau, gặp họ, sống cuộc sống của họ, thở bầu không khí của họ để có thể ghi nhận được trung thực nhất những khoảnh khắc sống của những người khuyết tật. 600 bức ảnh ra triển lãm, đã mang lại cho người xem những hình dung cụ thể nhất, cùng với những giọt nước mắt đồng cảm về cuộc sống của 90 số phận thăng trầm, đang âm thầm diễn ra trong khó khăn cũng như hạnh phúc, trong vinh quang cũng như cơ hàn. Cảm phục trước những bức ảnh mà nghệ sĩ Nguyễn Á chụp về Nhà giáo ưu tú Nguyễn Ngọc Ký, bà Phan Thúy Thanh-nguyên là Phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao, hiện bà là Trưởng ban Quan hệ quốc tế Hội Bảo trợ người tàn tật và trẻ mồ côi Việt Nam bày tỏ: “Lứa thế hệ chúng tôi rất quen thuộc với tấm gương của Nguyễn Ngọc Ký. Anh là người bại liệt, nhưng thời của chúng tôi, chưa có nhiều phương tiện thông tin để được nhìn thấy anh. Rất bất ngờ, và vui mừng khi có những người như nghệ sĩ Nguyễn Á, đã cho chúng tôi nhìn thấy và cảm nhận được hình ảnh anh Ký trong cuộc sống đời thường, gia đình hạnh phúc”.Nguyễn Á chia sẻ: “Lúc đầu, tôi chỉ định mỗi nhân vật thực hiện một ảnh đơn nhưng khi hiểu về câu chuyện, nghị lực của họ thì nhận ra làm ảnh đơn sẽ không tới đâu cả. Một bộ ảnh mới đủ để sẻ chia câu chuyện ấy đến cộng đồng. Để mỗi người có thể nhìn lại bản thân và đồng cảm với người khuyết tật”.

Trong buổi lễ khai mạc, có rất nhiều nhân vật trong ảnh được Nguyễn Á thu xếp, bảo trợ để họ có mặt tại triển lãm. Như nghệ sĩ nói, quá trình thực hiện bộ ảnh cũng là thời gian anh có thêm nhiều sợi dây tình cảm từ các nhân vật của mình. Ân tình và quan điểm nhân bản của anh đối với những người khuyết tật đã thấm đẫm qua những tháng ngày anh cùng họ chung sống, thể hiện qua các bức ảnh giàu giá trị nghệ thuật và nhân văn, cũng như thể hiện qua mối giao cảm được hình thành tự nhiên giữa người nghệ sĩ-nhân vật...Và - Họ đã sống như thế.

Bài và ảnh: VƯƠNG HÀ